Ý nghĩa của truyện tranh Manga Nhật Bản


Các nhà phê bình, nghiên cứu văn học và bạn đọc Nhật Bản đã từng tranh luận nhiều khi đánh giá về loại hình manga. Nhưng cuối cùng đều đi đến chỗ thống nhất rằng trong manga là một loại hình văn hoá phổ thông trong thời kỳ hiện đại của Nhật Bản. Trong manga có tính lịch sử, có hình tượng, có biểu tượng, có những giá trị thẩm mỹ, đạo đức, manga đã gắn liền với bạn đọc mọi lứa tuổi, mọi tầng lớp ở Nhật Bản.

Manga

Nếu như hình ảnh Cao bồi là hình tượng anh hùng trong truyện tranh của Mỹ, thì Samurai là hình tượng anh hùng của manga Nhật Bản. Ngay từ những năm 1920, khi mới chỉ xuất hiện manga dành cho trẻ em, thì đã xuất hiện hình ảnh các cậu bé anh hùng Samurai. Có thể nói rằng hình tượng người võ sĩ Samurai đã có ảnh hưởng rất lớn đến manga của Nhật Bản, từ loại hình manga dành cho trẻ em, đến loại hình manga dành cho thiếu niên, thanh niên và cả người lớn.

Trong suốt một thời gian dài của chế độ phong kiến, xã hội Nhật Bản được phân ra thành 4 đẳng cấp: Sĩ, nông, công, thương. Trong đó vai trò của giai cấp võ sĩ được đánh giá cao. Mang trong mình đức tính gan dạ, dũng cảm, trung thành, sẵn sàng hy sinh bản thân mình cho cái chung….Một hình ảnh đã được lý tưởng hoá các quan niệm của Phật giáo và Nho giáo về mẫn người quân tử. Sự hy sinh cao đẹp đó vẫn luôn là huyền thoại trong tâm thức của người Nhật và cũng là nguồn cảm hứng vô tận cho văn học Nhật Bản. Người võ sĩ coi điều cao cả nhất trong cuộc sống là được hiến dâng, coi số mệnh của mình là gắn với cung kiếm, sẵn sàng ra trận, hy sinh vì nghĩa là cái chết đẹp.

Cũng giống như trong văn học đã có Dòng văn học võ sĩ, trong manga cũng xuất hiện một dòng manga Samurai. Trải qua nhiều giai đoạn lịch sử, mỗi một giai đoạn đều có những hình tượng samurai tiêu biểu cho mình. Ở thời kỳ đầu của manga hiện đại từ những năm 1920, thì hình tượng Samura trong sách, tạp chí manga là những người anh hùng, tiêu biểu cho tầng lớp thiếu niên và nhi đồng. Đến những năm của Chiến tranh Thế giới lần thứ hai, khi đất nước bước vào cuộc chiến tranh, Chính phủ Nhật Bản triển khai cuộc tổng động viên tinh thần thì hình tượng Samura anh hùng này được chính phủ làm hồi sinh trở lại. Một trong những tạp chí manga nổi tiếng thời kỳ này là “Hinomaru Hatanosuke” của Kikuo Nakajima. Mẫu anh hùng Samurai trong “Hinomaru Hatanosuke” là người mang tinh thần yêu nước, đề cao chủ nghĩa quân phiệt, đề cao khẩu hiệu: ” Là một đứa trẻ tốt, là một đứa trẻ mạnh mẽ, là một đứa trẻ của mặt trời mọc”8. Sau khi chiến tranh kết thúc, Nhật Bản là nước bại trận, thì tiêu chuẩn đạo đức của các hình tượng Samura giống với những tiêu chuẩn đề ra trước chiến tranh, nhưng ở thời kỳ này không còn đề cao chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa quân phiệt như ở giai đoạn trước nữa, mà tập trung vào những chủ đề luyện kiếm, và các môn thể thao sử dụng kiếm như kendo.

Từ những năm 1960, khi ở Nhật Bản bắt đầu xuất hiện manga dành cho lứa tuổi thanh niên, trong manga đã xuất hiện tình dục, tình yêu lứa đôi, triết học…và như đã trình bày ở phần trên, đây là thời kỳ mà các phong trào của tầng lớp sinh viên, học sinh diễn ra sôi nổi ( Ví dụ: phong trào chống chiến tranh ở Việt Nam…). Thì Ninja Bugeicho của Sampei Shitaro là hình tượng người anh hùng Samurai mang tư tưởng của “Chủ nghĩa duy vật lịch sử”, đại diện cho tầng lớp trí thức trẻ, thông minh, hiểu biết lúc bấy giờ – tầng lớp sinh viên các trường đại học. Từ những năm 1960, là thời kỳ nền kinh tế Nhật Bản ở thời kỳ tăng trưởng cao. Bên cạnh đó có những vấn đề xã hội nảy sinh như vấn đề thời gian lao động, sự căng thẳng trong học tập, thi cử và trong công việc…thì hình tượng người anh hùng Samura không chỉ là sức mạnh, là đạo đức, là tinh thần thượng võ, là can đảm, là thông minh, có học vấn, mà còn phải hiểu tâm lý học, giải quyết được những vấn đề “Stress”trong xã hội, như Bushido Zankoku Shikon Monogatari của Hiroshi Hirata.

Cũng giống như một bộ phim đôi khi có những phút trong phim hoàn toàn yên lặng, không có âm thanh, chỉ có hành động đang xảy ra. ở manga của Nhật Bản cũng vậy, có những bức tranh không có lời thoại, nhưng có những bức tranh có lời thoại, nhưng bạn đọc vẫn cảm nhận (vẫn đọc được) cốt truyện qua tranh. Điều này được thể hiện tài tình trong loại hình manga khoa học viễn tưởng nổi tiếng của Reji Matsumoto. Truyện Kozure Okami ( Chú bé và bầy sói), cốt truyện của Kazuko Koike, tranh minh hoạ của Gooseki Kojima là một ví dụ điển hình cho hình thức manga kiểu này. Có một điều kỳ diệu như các hoạ sĩ đọc được tâm tư tình cảm của bạn đọc, cả hai như có sự qua lại, như cùng ngầm mặc định, như cùng ngầm hiểu – đây là một yếu tố điển hình trong manga Nhật Bản, có những trang vẽ, tác giả chỉ vẽ một cành cây chết, một chiếc là rơi hay sự lóng lánh của giọt nước mắt… nhưng cũng thể hiện được nội tâm đa dạng của nhân vật, và bối cảnh câu chuyện. Cũng như trong điện ảnh, biểu tượng trong manga cũng rất quan trọng. Khi mô tả hai võ sĩ Samurai đọ kiếm dẫn đến cái chết, cây cối xung quanh họ luôn luôn được vẽ cằn cỗi, khi mô tả người anh hùng chết, thì trên khung tranh các hoạ sĩ chỉ vẽ một vài cánh hoa anh đào rơi rơi xuống đất, một nỗi buồn đau thương tiếc được thể hiện qua lối diễn tả ẩn dụ của các hoạ sĩ….Nếu như những cậu bé, chàng trai Samurai, những chiến binh dũng cảm luôn đề tài của manga dành cho nam giới, thì hoa, những giấc mơ, nhưng rung động lãng mạn, những tình yêu rực lửa luôn là đề tài cho những manga dành cho phụ nữ.

Hạ Thị Lan Phi

(Tạp chí Nghiên cứu Nhật Bản và Đông Bắc Á số 6 năm 2004)

1 cảm nghĩ về “Ý nghĩa của truyện tranh Manga Nhật Bản”

  1. Hạ Thị Lan Phi dịch sai bét! Kozure Okami phải dịch là sói dẫn con mới chuẩn xác! Vì đơn giản đó là biệt hiệu của Itto Ogami khi đưa con trai là Daigoro đi trả thù. Bản tiếng anh của truyện này là Lone Wolf and Cub

    Like

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s